Ongedierte en plagen zijn een veelvoorkomend probleem binnen interieur- en projectbeplanting. Het vroegtijdig herkennen, effectief bestrijden en preventief voorkomen van deze plagen is essentieel om schade te voorkomen en om de impact op uw bedrijf te minimaliseren. Daarom hebben we deze gids ontworpen: we helpen u snel de meest voorkomende plagen te identificeren en geven u tips voor de bestrijding ervan.
Bladluis
Herkennen
Er zijn veel verschillende soorten bladluizen. Over het algemeen zijn het kleine, peervormige insecten van een aantal millimeters groot die groen, zwart, grijs, rood of geel van kleur zijn. U kunt ze met het blote oog zien; vaak zitten ze in groepjes aan de onderkant van bladeren en op jonge scheuten. Ze laten vaak hun witte vervellingshuid achter, waar u hun aanwezigheid aan kunt herkennen.
Schade
De verschillende soorten bladluis richten op verschillende manieren schade aan het blad aan:
Honingdauw: Bladluizen scheiden honingdauw af, een kleverige substantie die schimmel (roetdauw) aantrekt. Mieren komen op de zoete substantie van honingdauw af, dus de aanwezigheid van mieren kan wijzen op bladluis.
Gele of bruine plekken op bladeren: Bladluizen zuigen celvocht uit bladeren. De cellen kleuren vervolgens geel en bruin.
Slappe en/of misvormde bladeren: Door de onttrekking van plantensap, kan het blad gaan verkleuren, misvormen, krullen, slaphangen en verkleinen.
Rozenplanten en kamerplanten met zacht blad, zoals de Calathea of Alocasia, zijn gevoelig voor bladluis.
Bestrijden
Omdat bladluizen zich snel voortplanten, is het belangrijk om de zo snel mogelijk te bestrijden. Dit kunt u doen op de volgende manieren:
Groene zeep: Maak een oplossing van groene zeep (10 ml op 1 liter water), eventueel aangevuld met een beetje spiritus, en spray dit op de aangetaste bladeren. Deze behandeling moet regelmatig herhaald worden.
Extracten van brandnetel of knoflook: Maak een spray van brandnetelaftreksel (laat brandnetels 24 uur trekken in water) of knoflook (kook 3 tenen knoflook in een liter water) en besproei de aangetaste bladeren regelmatig.
Inzet van natuurlijke vijanden: Sluipwespen, gaasvliegen en lieveheersbeestjes kunnen uitgezet worden in de aangetaste planten en zullen de bladluizen opeten.
Dopluis
Herkennen
Dopluizen zijn kleine insecten die worden bedekt door een hard, ovaal of rond schildje, variërend van lichtbruin tot donkerbruin van kleur. Het schildje is 1 tot 5 mm groot en zit vast op stengels of aan de onderzijde van bladeren. Dopluizen zitten vaak in groepjes langs nerven of in bladoksels. De aanwezigheid van kleverige honingdauw op bladeren en stengels is vaak een eerste signaal, evenals de ontwikkeling van zwarte roetdauwschimmel op het bladoppervlak.
Schade
Dopluizen veroorzaken zichtbare schade aan het blad:
Honingdauw en roetdauw: Net als bladluizen scheiden dopluizen honingdauw af. Deze kleverige substantie trekt roetdauwschimmel aan, waardoor bladeren zwart kunnen kleuren en minder licht opnemen.
Gele of bruine vlekken op bladeren: Door het aanprikken en leegzuigen van plantencellen ontstaan er gele tot bruine vlekken rondom de plek waar de dopluis zit.
Vertraagde groei: Door de schade aan bladeren en het verlies van plantensap kan de groei van de plant stagneren.
Bestrijden
Dopluizen zijn lastig te bestrijden door hun beschermende schildje. Volg voor een effectieve, natuurlijke aanpak deze stappen:
Mechanisch verwijderen: Dopluizen kunnen voorzichtig met een wattenstaafje met biologische alcohol (70%) of neemolie van het blad of de stengel worden verwijderd. Dit werkt vooral goed bij een lichte aantasting.
Sprayen met groene zeep: Besproei aangetaste delen met een oplossing van groene zeep (10 ml op 1 liter water) zodat het schildje afgesloten wordt en de luis verstikt. Herhaal deze behandeling meerdere keren.
Inzet van natuurlijke vijanden: Sluipwespen (zoals Coccophagus) kunnen worden ingezet. Deze leggen hun eitjes in of bij de dopluis, waardoor de populatie vermindert.
Controleer de planten na behandeling regelmatig op nieuwe exemplaren, aangezien dopluis zich goed kan verschuilen en snel terug kan keren.
Rouwvlieg
Herkennen
Rouwvliegjes, ook wel rouwmuggen genoemd (Sciaridae), zijn kleine vliegjes van 2 tot 4 mm groot en zijn zwart van kleur. Ze lijken op miniatuurfruitvliegjes. De volwassen vliegjes vliegen meestal op uit de potgrond als de plant wordt bewogen of water krijgt. De larven zijn doorzichtig wit met een zwart kopje en bevinden zich vooral in de bovenste centimeters van de grond.
Schade
Rouwvliegjes zijn redelijk onschuldig; enkel de larven kunnen schade aanrichten:
Gele of slappe bladeren: Larven voeden zich met organisch materiaal en wortelharen. Hierdoor kunnen de wortels beschadigd raken, wat zich uit in gele of slappe bladeren.
Vertraagde groei: De beschadiging van het wortelgestel kan de groei van de plant stagneren en uiteindelijk leiden tot afsterving van de plant.
Bestrijden
Rouwvliegen kunnen vrij gemakkelijk effectief bestreden worden:
Zanddeklaag of kaneelpoeder strooien: Strooi een dunne laag zand of kaneelpoeder op de potgrond.
Beperk de watergift: Rouwvliegjes gedijen goed in een vochtige omgeving. Laat daarom de potgrond wat meer opdrogen tussen gietbeurten door.
Gele vangplaten: Plaats gele plakkende vangplaten rondom de planten om volwassen vliegjes te vangen en zo de populatie te verminderen.
Aaltjes (nematoden): Breng aaltjes van het type Steinernema feltiae aan in de potgrond. Deze parasiteren op de larven van de rouwvlieg, waardoor de plaag effectief bestreden wordt.
Regelmatige monitoring en snelle actie zijn belangrijk, omdat rouwvliegjes zich snel kunnen voortplanten in een vochtige omgeving.
Spint
Herkennen
Spintmijten (Tetranychidae), vaak aangeduid als spint, zijn zeer kleine, spinachtige insecten van ongeveer 0,5 mm groot. Ze zijn met het blote oog moeilijk te zien, maar met een loep zijn ze herkenbaar als geelgroene, bruine of rode stipjes aan de onderzijde van bladeren. Spint komt vooral voor bij droge, warme omstandigheden zoals tijdens zomerse periodes. Een duidelijk kenmerk van een spintbesmetting zijn de fijne spinseldraadjes die tussen bladeren, bladoksels of langs de nerven verschijnen.
Schade
Spintmijten zuigen celvocht uit het blad, wat de volgende zichtbare schade veroorzaakt:
Kleine, lichte stipjes: Het zuigen aan het blad veroorzaakt talloze kleine, geelwitte stipjes op het bladoppervlak.
Gele, grijze of bruine verkleuring: Bij een zware aantasting kunnen grotere delen van het blad geel, grijs of bruin verkleuren.
Bladval: Bij ernstige aantasting kunnen bladeren vroegtijdig verwelken en afvallen.
Spinsels: In gevorderd stadium zijn fijne webben zichtbaar die de mijten spinnen, vooral aan de onderzijde van het blad en in bladoksels.
Bestrijden
Spintmijten planten zich snel voort onder droge omstandigheden. Een effectieve, natuurlijke bestrijding bestaat uit meerdere stappen:
Isoleer de aangetaste plant zodat de spintmijten zich niet verder verspreiden.
Verhoog de luchtvochtigheid: Spint houdt niet van een hoge luchtvochtigheid, dus besproei de planten regelmatig met water of plaats een luchtbevochtiger in de ruimte.
Spoel aangetaste bladeren en stengels grondig af met water om spintmijten en eieren te verwijderen. Herhaal deze behandeling wekelijks.
Plantenextracten: Besproei de planten regelmatig met een oplossing van groene zeep of verdund knoflook- of brandnetelaftreksel. Deze middelen verstoren het leefklimaat voor spint.
Natuurlijke vijanden: Zet roofmijten (bijvoorbeeld Phytoseiulus persimilis of Amblyseius californicus) uit. Deze natuurlijke vijanden jagen actief op spintmijten en kunnen de plaag effectief onderdrukken.
Controleer na behandeling wekelijks, want spint kan zich snel opnieuw ontwikkelen bij terugkerende droge omstandigheden.
Trips
Herkennen
Tripsen (Thysanoptera) zijn langwerpige insecten van 1 tot 2 mm groot, vaak bruin, zwart of geel van kleur. Tripsen bewegen zich snel voort en bevinden zich vaak in de bladoksels of aan de onderkant van bladeren. Tripsen zijn vooral actief in de zomer bij warm en droog weer. Een opvallend kenmerk van trips zijn de zilverachtige streepjes of vlekken op het bladoppervlak, die ontstaan door hun zuig-schraapgedrag.
Schade
Tripsen veroorzaken schade aan het blad die goed zichtbaar is, doordat ze plantcellen leegzuigen:
Zilverkleurige streepjes en vlekken: De dode, leeggezogen plantcellen kleuren zilverachtig of bruin. Deze schade is het eerst zichtbaar aan de onderkant van het blad; bij ernstigere besmettingen beschadigt ook de bovenzijde.
Kleine, zwarte puntjes op het blad zijn typische tripsuitwerpselen.
Bestrijden
Trips is lastig te bestrijden doordat ze snel voortplanten. Voor een effectieve bestrijding pakt u met verschillende middelen alle levenscycli van de trips aan:
Isoleer de besmette planten en verwijder zwaar aangetaste bladeren.
Plaats vangplaten tussen de planten om volwassen trips te vangen en om de populatie te monitoren.
Besproei aangetaste planten regelmatig met een oplossing van groene zeep (10 ml op 1 liter water) of verdunde neemolie. Zorg ervoor dat zowel de boven- als onderzijde van het blad goed wordt geraakt. Herhaal dit het liefst wekelijks.
Inzet van natuurlijke vijanden: Bij een grotere plaag kunnen natuurlijke vijanden worden ingezet, zoals de larven van de gaasvlieg (Chrysoperla carnea) die larven en volwassen trips eten. Roofmijten (Amblyseius swirskii) kunt u inzetten voor de bestrijding van tripslarven.
Witte vlieg
Herkennen
Witte vlieg (Trialeurodes vaporariorum en Bemisia tabaci) zijn kleine, witte, motachtige insecten van ongeveer 1 tot 3 mm groot. Ze bevinden zich meestal in grote aantallen aan de onderzijde van bladeren. Bij het aanraken van de plant vliegen ze massaal op. Naast de volwassen witte vlieg vindt u vaak hun ovale, witgele eitjes en onvolwassen stadia (nimfen) als kleine schilferachtige vlekjes aan de onderzijde van het blad.
Schade
Witte vlieg veroorzaakt verschillende soorten zichtbare schade aan het blad:
Gele vlekken of bladvergeling: Door het zuigen aan het blad ontstaan gele vlekken en wordt het blad langzaam geel.
Bladkrul en bladval: Bladeren kunnen gaan krullen, verwelken of vroegtijdig afvallen bij een ernstige besmetting.
Witte vliegen scheiden honingdauw uit, waardoor het blad plakkerig wordt en schimmel (roetdauw) kan ontstaan.
Ernstige aantasting kan leiden tot groeivertraging en verzwakking van de plant.
Bestrijden
Een succesvolle, natuurlijke bestrijding van witte vlieg vraagt om een gecombineerde aanpak:
Verwijder aangetaste bladeren om verdere verspreiding te voorkomen.
Besproei planten met een oplossing van groene zeep of met azijn, met name de onderzijde van het blad. Deze behandeling dient wekelijks herhaald te worden.
Plaats gele vangplaten tussen de planten om volwassen witte vliegen te vangen en de plaag te monitoren.
Natuurlijke vijanden: Zet sluipwespen (Encarsia formosa) of roofwantsen uit in de beplanting. Deze predatoren zijn effectief tegen eitjes en nimfen van witte vlieg.
Wolluis
Herkennen
Wolluizen (Pseudococcidae) zijn kleine, ovale insecten van 2 tot 5 mm groot. Ze zijn bedekt met een witte, wasachtige, wollige substantie, waardoor ze eruitzien als kleine wattenbolletjes. Wolluizen zitten vaak in groepen in de bladoksels, aan stengels, onder bladeren en soms zelfs op de wortels. Door hun wollige beschermlaag zijn ze goed te herkennen en relatief gemakkelijk met het blote oog te zien.
Schade
Wolluizen richten de volgende zichtbare schade aan het blad aan:
Witte, pluizige plekken: Op plekken waar veel wolluizen zitten, ontstaan zichtbare witte, wattenachtige plekken.
Gele of verwelkte bladeren: Door het zuigen aan het blad en de stengels ontstaan gele plekken en kunnen bladeren slap gaan hangen of verwelken.
Ernstige aantasting kan leiden tot vroegtijdige bladval en groeivertraging.
Wolluizen scheiden honingdauw af, waardoor bladeren plakkerig worden en roetdauwschimmel kan ontstaan.
Bestrijden
Wolluizen zijn lastig te bestrijden vanwege hun beschermende waslaag, maar een natuurlijke aanpak kan effectief zijn:
Mechanisch verwijderen: Wolluizen kunnen voorzichtig worden verwijderd met een wattenschijfje of kwastje gedoopt in biologische alcohol (70%) of neemolie. Herhaal dit regelmatig bij een lichte besmetting.
Besproei aangetaste bladeren en stengels met een oplossing van groene zeep (10 ml op 1 liter water) of verdunde neemolie. Herhaal de behandeling wekelijks.
Natuurlijke vijanden: Zet roofkevers (Cryptolaemus montrouzieri) uit; deze eten wolluizen in alle stadia op.
Taxuskever
Herkennen
De taxuskever is een kever waarvan vooral de larven schadelijk zijn voor planten. De volwassen kever is donkerbruin tot zwart van kleur, ongeveer 1 cm groot en heeft een herkenbare, gegroefde rug. Hij komt vooral ’s nachts tevoorschijn om aan bladeren te vreten. De larven zijn wit met een bruine kop, pootloos, en kunnen tot 1,5 cm groot worden. Ze bevinden zich meestal in de grond, waar ze aan de wortels van planten vreten.
Schade
De taxuskever kan op verschillende manieren schade veroorzaken:
Vraat aan bladeren: De volwassen kevers eten ‘s nachts aan de bladranden, waardoor er typische, halve ronde happen in de bladeren ontstaan.
Wortelschade door larven: De larven vreten aan de wortels van planten, wat ernstige schade kan veroorzaken. Aangetaste planten groeien slecht, verwelken of sterven zelfs af. Dit gebeurt vaak ongemerkt, omdat de larven ondergronds actief zijn.
Planten zoals taxus, rhododendron, hortensia en aardbei zijn gevoelig voor aantasting door taxuskevers.
Bestrijden
Omdat de larven van de taxuskever ondergronds zitten, is het belangrijk om een gerichte aanpak te hanteren. U kunt dit op de volgende manieren doen:
Aaltjes (nematoden): Gebruik natuurlijke vijanden zoals aaltjes van het type Steinernema kraussei of Heterorhabditis bacteriophora. Deze microscopisch kleine wormpjes dringen de larven binnen en doden ze. Breng ze aan met water op de vochtige bodem, bij voorkeur in het voorjaar en/of najaar.
Inzet van natuurlijke vijanden: Roofkevers en vogels zoals merels kunnen helpen bij de bestrijding van volwassen kevers.
Handmatig verwijderen: Controleer ’s avonds met een zaklamp op volwassen kevers en verzamel ze met de hand.
Vallen plaatsen: Plaats bijvoorbeeld plankjes of omgekeerde bloempotten bij de planten; hier verschuilen de kevers zich overdag, waarna u ze kunt verzamelen en verwijderen.
Buxusmot
Herkennen
De buxusmot is een invasieve nachtvlinder die vooral buxusplanten aantast. De volwassen mot heeft witte vleugels met een donkere rand of is geheel bruin. Ze vliegen vooral tussen mei en oktober. De rupsen zijn lichtgroen met zwarte strepen en stippen, en kunnen tot 4 cm lang worden. Ze zijn vaak te vinden tussen spinselresten in de buxus.
Schade
De buxusmot richt op korte tijd veel schade aan:
Vraat aan bladeren: De rupsen eten grote delen van de buxusbladeren op, waardoor de plant kaalgevreten lijkt.
Spinselvorming: In de buxus ontstaat spinsel waarin rupsen en uitwerpselen zichtbaar zijn.
Aftakeling van de plant: Bij zware aantasting blijft alleen een dorre, kale struik over. Zonder tijdige bestrijding kan de plant afsterven.
Bestrijden
Mechanisch verwijderen: Verwijder rupsen, spinsel en uitwerpselen handmatig, en snoei sterk aangetaste delen terug.
Biologische bestrijding: Gebruik nematoden of bacteriën zoals Bacillus thuringiensis, die de rupsen infecteren.
Feromoonvallen: Hang vallen om de motten te monitoren en de voortplanting te beperken.
Voorkomen: Controleer buxusplanten regelmatig tussen mei en september.
Olijfwilg bladvlo
Herkennen
De olijfwilg bladvlo (Cacopsylla spp.) is een klein, springend insect dat qua uiterlijk lijkt op een miniatuurcicade. Ze zijn meestal geelgroen tot bruin en ongeveer 3 mm groot. Ze komen vooral voor op olijfwilgen (Elaeagnus).
Schade
Galmisvorming en bladvervorming: De bladvlo zuigt aan het blad, wat leidt tot misvormde, opgekrulde bladeren.
Plakkerige honingdauw: Net als bladluizen scheiden ze honingdauw af, wat zwarte roetdauwschimmel aantrekt.
Verzwakking van de plant: Langdurige aantasting kan de groei en sierwaarde van de plant verminderen.
Bestrijden
Snoei en verwijder aangetaste delen: Verwijder misvormde bladeren om verspreiding te beperken.
Groene zeepoplossing: Spray regelmatig met groene zeep en water (eventueel met spiritus) op de onderkant van de bladeren.
Natuurlijke vijanden: Lieveheersbeestjes en gaasvliegen kunnen helpen bij het bestrijden van bladvlooien.
Preventief controleren: Vooral in het voorjaar en bij warm, droog weer.
Emelten
Herkennen
Emelten zijn de larven van langpootmuggen. Ze zijn grijsbruin, pootloos en tot 4 cm lang. Ze leven in de bovenste laag van de bodem en zijn vooral actief van herfst tot voorjaar. Je ziet de volwassen muggen vaak in het najaar in grote groepen vliegen.
Schade
Wortelschade: Emelten vreten aan de wortels van gras en andere planten, wat leidt tot vergeling en afsterven van delen van het gazon of planten.
Losliggend gras: Door wortelvraat raakt het gras los en sterft af in plekken.
Aanwezigheid van vogels: Vogels zoals kraaien en merels woelen het gazon om op zoek naar de larven, wat extra schade veroorzaakt.
Bestrijden
Aaltjes (nematoden): Gebruik nematoden van het type Steinernema feltiae, bij voorkeur in augustus/september. Deze parasiteren de larven.
Gazon beluchten: Dit maakt de bodem minder aantrekkelijk voor eitjes en larven.
Vogels ontmoedigen: Plaats netten of visdraad om het omwoelen van het gazon te beperken.
Preventie: Houd het gazon gezond en dicht, zodat langpootmuggen minder goed kunnen eitjes leggen.
